استعلام چک صیادی، اگر قرار است چکی بگیرید، همان کاری است که پیش از تحویل گرفتن برگه باید بکنید و فقط شناسه ۱۶ رقمی بالای برگه را می‌خواهد. نتیجه‌اش رنگی از سفید تا قرمز است که سابقه چک برگشتی صادرکننده را نشان می‌دهد، و هر چه رنگ بدتر باشد، چک برگشتی حل‌نشده‌اش بیشتر است. اطلاعات ثبت‌شده خود چک را هم می‌بینید و می‌فهمید در سامانه صیاد ثبت شده است یا نه.
سه راه رسمی دارید و آن‌ها پیامک به سرشماره ۴۰۴۰۷۰۱۷۰۱، بخش سامانه صیاد در اپلیکیشن یا اینترنت‌بانک و صفحه استعلام سایت بانک مرکزی هستند. هر سه را با مراحل و معنی رنگ‌ها آورده‌ایم و بعد به ثبت، تأیید و وصول چک رسیده‌ایم. اگر با خود چک و انواع آن آشنا نیستید، اول چک چیست و چه انواعی دارد را بخوانید.
استعلام چک صیادی
انجام استعلام پیش از دریافت چک مهم‌ترین قدم برای پیشگیری از چک برگشتی است. نتیجه آن دو چیز را نشان می‌دهد، یکی رنگ وضعیت اعتباری صادرکننده و دیگری اطلاعات ثبت‌شده خود چک مثل مبلغ، تاریخ و نام گیرنده. موجودی حساب صادرکننده در هیچ‌کدام از این روش‌ها دیده نمی‌شود.
استعلام چک صیادی با پیامک
استعلام چک صیادی با پیامک اینترنت نمی‌خواهد و با هر گوشی ساده‌ای هم کار می‌کند. برای احتیاط، ارقام را با کیبورد انگلیسی بزنید.
- شناسه ۱۶ رقمی را از بالای برگه چک بخوانید.
- در پیامک اول *1*1* و بلافاصله شناسه را بنویسید، بدون فاصله، خط تیره یا حرف اضافه.
- پیامک را برای ۴۰۴۰۷۰۱۷۰۱ بفرستید و منتظر پاسخ بمانید.
پاسخ رنگ وضعیت اعتباری صادرکننده است. طبق گزارش‌های رسانه‌ای، هر استعلام پیامکی موفق ۳۵۰ تومان هزینه دارد و هر خط در روز چهار استعلام می‌تواند بگیرد. اگر چند پیامک پشت هم بفرستید، فقط پاسخ آخری برایتان می‌آید.
سرشماره ۷۰۱۷۰۱ را در مطلب‌های قدیمی‌تر می‌بینید، اما بانک مرکزی در اطلاعیه‌های جدیدش فقط ۴۰۴۰۷۰۱۷۰۱ را معرفی کرده است. اگر صادرکننده شخص حقوقی باشد و شناسه ملی‌اش در پایگاه بانک مرکزی ثبت نشده باشد، پیامک جواب نمی‌دهد. در حساب مشترک، رنگ بر اساس همان صاحب حسابی نمایش داده می‌شود که بالاترین مبلغ و بیشترین چک برگشتی را دارد.
استعلام چک صیادی با اپلیکیشن و اینترنت‌بانک
در اپلیکیشن یا اینترنت‌بانک خودتان وارد بخش «سامانه صیاد» یا «چک» شوید، «استعلام» را بزنید و شناسه ۱۶ رقمی را وارد کنید. این راه کامل‌ترین اطلاعات را نشان می‌دهد، چون علاوه بر رنگ، وضعیت ثبت خود برگه را هم می‌بینید. اپلیکیشن‌های پرداختی که بانک مرکزی تأیید کرده است و شعبه هر بانک هم همین استعلام را انجام می‌دهند.
استعلام چک صیادی از سایت بانک مرکزی
صفحه استعلام سایت بانک مرکزی بدون ثبت‌نام کار می‌کند و طبق گزارش‌های رسانه‌ای رایگان است. در منوی «نظام‌های پرداخت و زیرساخت» وارد «استعلام چک» شوید و شناسه صیادی را بزنید. گاهی هنگام به‌روزرسانی سامانه، همین صفحه خودش هشدار می‌دهد که استعلام ممکن است موقتاً قطع باشد.
استعلام چک بر اساس اقلام اطلاعاتی
رنگ فقط سابقه صادرکننده را نشان می‌دهد و نمی‌گوید همین برگه به نام شما ثبت شده است یا نه. برای اطمینان از این، در بخش استعلام سایت بانک مرکزی استعلام بر اساس اقلام اطلاعاتی چک را باز کنید. اقلام اطلاعاتی همان مشخصات خود چک است، یعنی شناسه صیادی، کد ملی شما به‌عنوان گیرنده، تاریخ سررسید و مبلغ. اگر نتیجه با برگهای که در دست دارید یکی باشد، صادرکننده چک را به نام شما ثبت کرده است. این راه وقتی به کار می‌آید که امکان تأیید چک را در اپلیکیشن بانکی ندارید.
رنگ‌بندی استعلام چک صیادی
سامانه صیاد وضعیت اعتباری صادرکننده را با پنج رنگ نشان می‌دهد. رنگ از روی تعداد و مجموع مبلغ چک‌های برگشتی رفع‌سوءاثرنشده تعیین می‌شود. جدول زیر بر پایه اطلاعیه آذر ۱۴۰۱ بانک مرکزی است و مبلغ‌ها در آن به ریال آمده‌اند.
| رنگ | تعداد چک برگشتی | یا مجموع مبلغ چک‌های برگشتی |
|---|---|---|
| سفید | سابقه ندارد یا همه رفع سوءاثر شده | بدون مبلغ برگشتی |
| زرد | یک چک | تا ۱۰۰ میلیون ریال (۱۰ میلیون تومان) |
| نارنجی | دو تا چهار چک | تا ۴۰۰ میلیون ریال (۴۰ میلیون تومان) |
| قهوه‌ای | پنج تا ده چک | تا یک میلیارد ریال (۱۰۰ میلیون تومان) |
| قرمز | بیش از ده چک | بیش از یک میلیارد ریال (۱۰۰ میلیون تومان) |
رنگ بر اساس بدترین حالت از این دو تعیین می‌شود. اگر تعداد چک‌ها کم باشد اما مجموع مبلغ به حد رنگ بعدی برسد، همان رنگ بدتر نمایش داده می‌شود. عددهای ۵۰، ۲۰۰ و ۵۰۰ میلیون ریال که در مطلب‌های قدیمی می‌بینید، مربوط به پیش از اطلاعیه ۱۴۰۱ است و بانک مرکزی می‌تواند دوباره آن‌ها را به‌روز کند. این رنگ با نمره اعتباری شخصی که بانک‌ها هنگام وام می‌بینند یکی نیست؛ تفاوت آن‌ها را در رتبه اعتباری چیست توضیح داده‌ایم.
استعلام رنگ چک بانک‌های مختلف
برای استعلام رنگ چک بانک ملی، ملت، سپه، تجارت یا هر بانک دیگر راه جداگانه‌ای وجود ندارد. رنگ به شخص صادرکننده و سابقه او در کل شبکه بانکی مربوط است و ورودی همیشه همان شناسه ۱۶ رقمی صیادی است. پس فرقی نمی‌کند چک از کدام بانک باشد، استعلام چک صیادی را با همان پیامک یا همان بخش اپلیکیشن انجام دهید.
معنی وضعیت ثبت چک در نتیجه استعلام
علاوه بر رنگ، نتیجه استعلام وضعیت خود برگه را هم نشان می‌دهد. «ثبت‌شده» یعنی صادرکننده چک را ثبت کرده است. «تأییدشده» یعنی گیرنده آن را پذیرفته است. «انتقال‌یافته» یعنی چک به نفر بعدی واگذار شده است. این سه وضعیت به همین ترتیب پیش می‌آیند. چکی که ثبت‌شده اما هنوز تأییدنشده است، در انتظار گیرنده می‌ماند و تا او تأیید نکند وصول نمی‌شود. اگر چکی را می‌گیرید که اصلاً ثبت نشده یا نام گیرنده در آن با نام شما یکی نیست، آن را قبول نکنید.
اگر استعلام چک صیادی جواب نداد
پیش از هر کار، شناسه را دوباره بشمارید، چون یک رقم اشتباه یا یک فاصله اضافه کل پیامک را بی‌اثر می‌کند. اگر درست بود، این‌ها را بررسی کنید.
- سهمیه چهار استعلام روزانه خط شما تمام شده است.
- چک قدیمی کاغذی است و شناسه صیادی ندارد، پس با این روش‌ها استعلام نمی‌شود.
- صادرکننده شخص حقوقی است و شناسه ملی او در پایگاه بانک مرکزی ثبت نشده است.
- سامانه در حال به‌روزرسانی یا قطع است و ساعتی بعد جواب می‌دهد.
چک صیادی چیست و صیاد مخفف چیست
چک صیادی همان چک بنفش‌رنگی است که از ۱۴۰۰ جای چک‌های قدیمی را گرفت و فقط از راه سامانه صیاد بانک مرکزی صادر می‌شود. «صیاد» مخفف «صدور یکپارچه الکترونیکی دسته‌چک» است؛ سامانه‌ای که بانک مرکزی برای صدور، ثبت و پیگیری همه چک‌های کشور ساخته است. سامانه صیاد در ۲۸ شهریور ۱۳۹۶ رونمایی شد و از فروردین ۱۴۰۰ استفاده از چک صیادی اجباری شد. امروز همه دسته‌چک‌های جدید صیادی هستند.
تفاوت اصلی با چک قدیمی این است که بانک مرکزی پیش از صدور دسته‌چک، سابقه متقاضی را بررسی می‌کند. هر برگه هم به‌صورت دیجیتال ردیابی می‌شود. طبق قانون صدور چک، بانک فقط چکی را پرداخت می‌کند که صدور، دریافت و انتقالش در سامانه صیاد ثبت شده باشد. پس چک ثبت‌نشده در بانک پرداخت نمی‌شود.
مشخصات ظاهری و شناسه صیادی
چک صیادی را از ظاهرش راحت تشخیص می‌دهید. این نشانه‌ها روی همه برگه‌ها وجود دارد.
- رنگ غالب بنفش و صورتی روی کاغذ واترمارک‌دار
- شناسه صیادی ۱۶ رقمی و بارکد در بالای برگه
- آرم چاپخانه دولتی ایران
- عبارت «کارسازی این چک منوط به ثبت صدور، دریافت و انتقال آن در سامانه صیاد است»
شناسه صیادی کلید همه کارهاست. استعلام، ثبت، تأیید و انتقال چک همه با همین ۱۶ رقم انجام می‌شود. این شناسه برای هر برگه یکتاست و دو چک هیچ‌وقت شناسه یکسان ندارند.
شناسه صیادی، شماره کارت و شماره شبا
شناسه صیادی و شماره کارت هر دو ۱۶ رقمی‌اند و بسیاری از کاربران آن‌ها را جابه‌جا وارد می‌کنند. در معامله‌های چکی عدد سومی هم زیاد پیش می‌آید و آن شماره شبا با ۲۶ کاراکتر است. هر کدام کار متفاوتی انجام می‌دهد. اگر موقع ثبت چک یا واریز پیام شماره شبا نامعتبر آمد، معمولاً یکی از ایرادهای ظاهری یا رقم کنترلی است و راهش در راهنمای شماره شبا نامعتبر آمده.
| عدد | کجا نوشته شده | به چه کاری می‌آید |
|---|---|---|
| شناسه صیادی | بالای برگه چک، ۱۶ رقم | استعلام، ثبت، تأیید و انتقال همان برگه چک |
| شماره کارت | روی کارت بانکی، ۱۶ رقم که با شناسه بانک شروع می‌شود | کارت به کارت و خرید |
| شماره شبا | IR و ۲۴ رقم، مخصوص هر حساب | انتقال پایا، ساتنا و پل به حساب |
اگر پس از وصول چک بخواهید مبلغ را به حساب دیگری بفرستید یا طرف معامله به‌جای چک پول را با پایا و ساتنا، دو روش انتقال بین بانک‌ها، واریز کند، شبا لازم است. اگر فقط شماره کارت را دارید، با ابزار تبدیل شماره کارت به شبا شبای حساب و نام صاحب آن را ببینید. اولین تبدیل رایگان است. ساختار کامل شماره شبا را هم جداگانه توضیح داده‌ایم.
آیا می‌توان شماره شبا را به شماره کارت تبدیل کرد
این پرسش در معاملات چکی زیاد پیش می‌آید. مثلاً کسی شبای طرف مقابل را دارد و می‌خواهد با کارت به کارت مبلغ کمی واریز کند. نه، نمی‌شود. شبا به حساب اشاره می‌کند و یک حساب ممکن است چند کارت داشته باشد یا اصلاً کارت نداشته باشد. راه رسمی‌ای هم برای پیدا کردن شماره کارت از روی شبا وجود ندارد.
در عوض می‌توانید در بخش «استعلام شبا» نام صاحب حساب و وضعیت آن را ببینید. سپس مطمئن شوید این نام با نام صادرکننده یا گیرنده چک یکی است. شبای هر بانک هم صفحه جداگانه دارد؛ مثلاً تبدیل شماره کارت به شبا بانک ملی.
ثبت چک صیادی
ثبت چک صیادی وظیفه صادرکننده است و بدون آن، چک در بانک پرداخت نمی‌شود. این کار را باید پیش از تحویل برگه به گیرنده، از بخش «سامانه صیاد» در اپلیکیشن، اینترنت‌بانک یا شعبه انجام دهید. کسی که چک برگشتی رفع‌سوءاثرنشده دارد، نمی‌تواند چک جدید ثبت کند.
- وارد بخش سامانه صیاد شوید و «ثبت چک» یا «صدور چک» را انتخاب کنید.
- شناسه ۱۶ رقمی و شماره سری برگه را از روی چک وارد کنید.
- مبلغ و تاریخ سررسید را دقیقاً مطابق برگه بنویسید.
- کد ملی و نام گیرنده را وارد کنید. برای شرکت‌ها شناسه ملی شرکت لازم است.
- بابت و شرح چک را بنویسید و اطلاعات را تأیید کنید.
کد ملی گیرنده باید دقیق باشد، چون گیرنده فقط با همان کد ملی چک را می‌بیند و تأیید می‌کند. پس از ثبت، رسید را نگه دارید و برگه را به گیرنده بدهید.
اگر اپلیکیشن ندارید، ثبت، تأیید دریافت و انتقال چک را با پیامک به همان ۴۰۴۰۷۰۱۷۰۱ هم می‌توانید انجام دهید و دستورهای آن را با فرستادن هر متنی برای همین سرشماره می‌گیرید. طبق اطلاعیه فروردین ۱۴۰۱ بانک مرکزی، این راه فقط تا ۱۵۰ میلیون ریال، یعنی ۱۵ میلیون تومان، کار می‌کند. برای چک بزرگ‌تر از اپلیکیشن یا شعبه استفاده کنید.
تأیید و انتقال چک
گیرنده باید پس از گرفتن برگه، در بخش سامانه صیاد اپلیکیشن بانک خودش چک را با شناسه صیادی پیدا کند و «تأیید» را بزند. تا او تأیید نکند، چک در سامانه معلق می‌ماند. اگر اطلاعات ثبت‌شده با برگه یکی نیست، چک را رد کنید. برای واگذاری چک به نفر سوم، گزینه «انتقال» را بزنید، کد ملی گیرنده جدید را وارد کنید و انتقال را تأیید کنید. گیرنده جدید هم باید آن را تأیید کند.
دلایل رد شدن چک صیادی
چک در دو مرحله رد می‌شود. گیرنده ممکن است هنگام تأیید آن را رد کند و بانک ممکن است در سررسید پرداختش نکند. گیرنده در این موارد چک را رد می‌کند.
- مبلغ، تاریخ سررسید یا کد ملی ثبت‌شده با آنچه روی برگه نوشته شده یکی نیست
- روی برگه خط‌خوردگی یا اصلاح هست
- صادرکننده چک را پیش از تحویل برگه ثبت نکرده است
بانک هم در سررسید در این موارد پرداخت نمی‌کند و چک برمی‌گردد.
- موجودی حساب کافی نیست
- امضای برگه با نمونه امضای ثبت‌شده در بانک نمی‌خواند
- حساب مسدود است یا روی چک بلوکه‌ای، یعنی بخشی از موجودی برای آن نگه داشته شده است
وصول چک صیادی و واریز به حساب
در تاریخ سررسید، چک را به بانک خودتان بسپارید تا آن را به حسابتان بخواباند. بانک‌ها چک را از راه سامانه چکاوک تسویه می‌کنند و مبلغ به همان حسابی می‌رسد که چک را در آن گذاشته‌اید. چک هر بانکی را در بانک خودتان هم می‌توانید وصول کنید.
بعد از وصول، اگر بخواهید پول را به حساب دیگری در بانک دیگر منتقل کنید، برای مبالغ بزرگ به شبای حساب مقصد نیاز دارید. شبای حساب خودتان را از اپلیکیشن بانک یا با تبدیل شماره کارت به شبا پیدا کنید.
چک صیادی یا انتقال با شبا
در بسیاری از معاملات، خریدار می‌تواند به‌جای چک، پول را با شبا منتقل کند. انتخاب بین این دو به زمان پرداخت و میزان اعتماد بستگی دارد.
| ویژگی | چک صیادی | پایا یا ساتنا با شبا |
|---|---|---|
| زمان دریافت پول | تاریخ سررسید و پس از تسویه چکاوک | ساتنا در ساعات کاری همان روز، پایا در چرخه بعدی |
| ریسک برگشت | دارد، اگر حساب صادرکننده موجودی نداشته باشد | ندارد؛ اگر موجودی کافی نباشد، انتقال همان لحظه انجام نمی‌شود |
| مناسب برای | پرداخت مدت‌دار و اقساطی | پرداخت نقد در همان روز |
| آنچه از گیرنده لازم است | کد ملی برای ثبت | شماره شبا |
سقف پایا و ساتنا در اینترنت‌بانک و موبایل‌بانک ۲۰۰ میلیون تومان در روز اعلام شده است و برای مبلغ‌های بزرگ‌تر معمولاً باید به شعبه بروید. جزئیات این روش‌ها را در مقاله اصطلاحات بانکی و روش‌های پرداخت بخوانید. پیش از هر انتقال با شبا، نام صاحب حساب را در بخش استعلام شبا بررسی کنید.
چک الکترونیک در سامانه صیاد
چک الکترونیک یا دیجیتال همان چک صیادی است که برگه کاغذی ندارد. صدور، ثبت، تأیید و انتقال آن کاملاً در اپلیکیشن بانک انجام می‌شود. بانک مرکزی برای گسترش آن، از ۲۴ تیر ۱۴۰۵ قاعده کنترلی ۸۰ درصد را برای چک کاغذی و الکترونیک جدا کرد. طبق این قاعده، برای گرفتن دسته‌چک جدید باید دست‌کم ۸۰ درصد برگه‌های دسته قبلی مصرف شده باشد. حالا برگه‌های کاغذی و الکترونیک جداگانه حساب می‌شوند و بانک‌ها باید بگذارند دسته‌چک الکترونیک را بدون رفتن به شعبه بگیرید.
بانک مرکزی از مهر ۱۴۰۵ طرحی را هم شروع کرده تا چک الکترونیک بیشتر جا بیفتد. بانک‌ها باید کم‌کم سهم دسته‌چک الکترونیک را بالا ببرند و تعداد برگهای دسته‌چک کاغذی افراد را پایین بیاورند. سقف برگ هر دسته‌چک کاغذی اشخاص حقیقی تا آذر ۱۴۰۵ حداکثر ۱۰۰ برگ است، از دی ۱۴۰۵ حداکثر ۵۰ برگ و از خرداد تا تیر ۱۴۰۶ حداکثر ۱۰ برگ.
دریافت دسته‌چک صیادی
برای دریافت دسته‌چک، یک حساب جاری فعال لازم دارید. بانک مرکزی پیش از صدور، سابقه چک برگشتی و بدهی‌های معوق شما را بررسی می‌کند و هویتتان هم باید تأیید شود. درخواست را می‌توانید در شعبه بدهید و در بسیاری از بانک‌ها از راه اپلیکیشن هم ثبت کنید. پس از تأیید سامانه صیاد، دسته‌چک کاغذی را از شعبه تحویل بگیرید یا دسته‌چک الکترونیک را در اپلیکیشن فعال کنید.
کارت ملی هوشمند همراه داشته باشید. برای شرکت‌ها، مدارک ثبتی و معرفی صاحبان امضا هم لازم است. اگر سابقه چک برگشتی رفع‌نشده داشته باشید، سامانه صیاد درخواست را رد می‌کند.
مزایا و محدودیت‌های چک صیادی
چک صیادی امنیت معاملات را بالا برده است، اما هنوز محدودیت‌هایی دارد که بهتر است بدانید.
| مزایا | محدودیت‌ها |
|---|---|
| استعلام اعتبار صادرکننده پیش از قبول چک | ثبت و تأیید به اپلیکیشن و اینترنت وابسته است |
| پرداخت فقط به گیرنده ثبت‌شده، بدون امکان چک حامل | افراد کم‌آشنا با اپلیکیشن‌ها برای ثبت به کمک نیاز دارند |
| جعل برگه دشوار است و هر برگه ردیابی می‌شود | رنگ سفید تضمین موجودی در سررسید نیست |
| پیگیری قانونی سریع‌تر چک برگشتی | قطعی سامانه‌ها می‌تواند ثبت و تأیید را عقب بیندازد |
برگشت چک صیادی و رفع سوءاثر
اگر حساب صادرکننده در سررسید موجودی کافی نداشته باشد، بانک گواهی عدم پرداخت صادر می‌کند و برگشت چک را در سامانه بانک مرکزی ثبت می‌کند. دارنده چک با این گواهی، از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی درخواست اجراییه می‌دهد، یعنی دستور رسمی پرداخت، و نیازی به دادرسی طولانی نیست. پس از ابلاغ اجراییه، صادرکننده مهلتی برای پرداخت یا توافق دارد. در غیر این صورت، اموال و حساب‌های او تا سقف مبلغ چک توقیف می‌شود.
چک برگشتی برای صادرکننده محدودیت‌های جدی دارد؛ ممنوعیت دریافت دسته‌چک جدید، محرومیت از تسهیلات و ضمانت‌نامه، و مسدود شدن حساب‌ها تا سقف کسری. همین سابقه است که در استعلام بعدی رنگ صادرکننده را از سفید دور می‌کند.
رفع سوءاثر چک برگشتی
سوءاثر همان ثبت چک برگشتی در سابقه صادرکننده است و رفع سوءاثر یعنی پاک شدن آن از سابقه. دو راه اصلی دارد. اگر خود برگه چک برگشتی، یعنی لاشه، دست شماست، مبلغ کسری را به حساب جاری واریز کنید و بانک رفع سوءاثر را در سامانه ثبت می‌کند. اگر لاشه دست دارنده است، بدهی را مستقیم به او بپردازید و رضایت‌نامه رسمی محضری بگیرید و به بانک تحویل دهید. راه سوم صبر است، چون اگر دارنده چک تا سه سال پس از گواهی عدم پرداخت شکایتی نکند، طبق دستورالعمل بانک مرکزی سوءاثر خودکار برداشته می‌شود.
در پرداخت مستقیم به دارنده چک، مبلغ را با پایا یا ساتنا به شبای حساب خود او واریز کنید، نه به حساب شخص دیگر. پیش از واریز، نام صاحب حساب را در بخش استعلام شبا ببینید و رسید انتقال را برای ارائه به بانک و محضر نگه دارید.
قوانین و سقف‌های این راهنما بر اساس آخرین اطلاعیه‌های بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تا مهر ۱۴۰۵ است و ممکن است تغییر کند.
